Kramp

In één week met vrienden op de mountainbike van Oostenrijk naar Italië. Waarom? Avontuur, presteren, maar ook genieten, juist genieten. Genieten van de natuur, van elkaar, van het leven. Prachtig, maar ook superspannend. Houd ik het wel vol? Houd ik de rest bij? Kan ik die afdalingen aan? Al deze onzekerheden spookten door mijn hoofd. Dus deed ik waar ik goed in was, het reduceren van mijn onzekerheden.

Ik stippelde de route uit en regelde de overnachtingen. Ik kocht een nieuwe fiets met betere vering en betere remmen. Onder begeleiding van een sportarts bereidde ik mij fysiek voor. Mijn hele PLAN DO CHECK ACT (PDCA) -cyclus draaide optimaal! Mijn conditie was top, de fiets deed het super en ik hoefde voor mijn vrienden niet onder te doen. Ik was er klaar voor.

De reis
De eerste dagen verliepen uitstekend! Het was prachtig weer en de omgeving was schitterend. Echter, naarmate de week vorderde, veranderde dit. Het begon te regenen. De paden werden steiler, nat en glibberig. Eén stuurfout en ik zou diep in het ravijn storten. Maar hier had ik toch al die training voor gehad? Ik wist nu toch hoe het moest? Achterop zitten en ontspannen. Laat de fiets het werk doen, stuur door gewichtsverplaatsing en rem daar waar nodig – zachtjes – bij.

Zachtjes bijremmen? Voor ik het wist, accelereerde de fiets onder mijn kont vandaan. Tjemig, wat was het steil. En dan voor je uitkijken? Ik had nauwelijks tijd om te zien wat er twee meter voor mij gebeurde, laat staan tien meter of meer. Verstijfd op de fiets stuiterde ik pijnlijk hard van steen naar steen en continu was daar die gapende afgrond. Remmen dan maar! Alleen remde ik zo veel dat de fiets niet meer over de keien sprong, maar ertegenaan stootte en botste. Ik zat verkrampt op mijn fiets en probeerde zo goed en kwaad als het kon om niet te vallen.

Aan alle kanten trad de verkramping op. De angst gierde door mijn keel. Allerlei gedachten schoten door mijn hoofd: “Waarom lukt het niet? Ik doe toch precies wat ik heb geleerd, die klotefiets doet niet wat ik wil, Frank heeft de verkeerde route genomen (eikel)! Als ik hier val, dan is het afgelopen! Waarom wachten ze niet op mij?” Genieten? Ik wilde niet meer, ik was bang. Ik wilde naar huis.

Kramp in de organisatie
Herkennen jullie het gevoel? Hoe we in organisaties beginnen met de beste intenties? Hoe we druk bezig zijn om prachtige plannen te ontwikkelen? Hoe we controlsystemen inrichten om te helpen onze doelen te bereiken?

Zolang het goed gaat is er weinig aan de hand, maar als het spannend wordt, de context plotseling verandert, dan gebeurt er iets. Het controlsysteem en de PDCA helpen niet meer. Harder duwen op KPI’s, meer analyses en nog meer controles lijken de situatie alleen maar erger te maken.

Je probeert als leidinggevende de controle te behouden. Je gaat harder werken, nog meer uitleggen hoe het moet, je begint door te duwen en je medewerkers te bekritiseren. Je zorgt voor zelfsluitende redenaties en begint je af te vragen “waarom doen ze niet wat ik wil en zeg?”

De verkeerde afslag?
Welke verkeerde afslag nemen bedrijven om maar ‘in control’ te blijven? Welke verkeerde afslag heb ik genomen?

Mijn zoektocht leidde tot het volgende inzicht: Ik was niet meer bezig met waar het echt om ging, het genieten van die schitterende tocht. Ik was bezig met de gestelde doelen, zoals de berghut halen, niet als laatste aankomen. Laten zien dat ik goed kon fietsen. Ik was bezig met checken of we nog op schema zaten. Ik verloor het contact met het waarom, met de groep en ook met mezelf!

Ik merkte dat ik niet had geleerd. Ja, ik was op vele fysieke en technische vlakken beter geworden, maar was ‘vergeten’ te leren om te gaan met de angst voor het vallen en de angst om niet goed genoeg te zijn. Ik hield mij krampachtig vast aan wat ik kende, waar ik goed in was, waar ik controle over had. En mijn controlsysteem bevestigde mij in die keuze.

Dat was ingericht op het WAT (het halen van de hutten en het eindpunt) en het HOE (de fiets, conditie, techniek), maar niet op het WAAROM (genieten, goede gesprekken, verbinding) en dus niet op het leren omgaan met mijn eigen angsten en onzekerheden.

In organisaties werkt dit op dezelfde manier. We zijn in spannende situaties niet aan het leren, maar trachten het bestaande (WAT) te verbeteren (HOE). Bij een gewijzigde of snel veranderende omgeving leidt dit tot de risico-regelreflex en een vicieuze cirkel waarbij we steeds harder gaan duwen, controleren en regels bedenken. Fouten maken mag niet. Daardoor ontstaat steeds minder eigenaarschap en verbinding waardoor vertrouwen en vakmanschap verdwijnen en het hart uit organisaties (WAAROM) wordt gesneden.

Het elixer
Wat heeft mij geholpen? Twee jaar later hebben we nogmaals een transalp gefietst. Ik heb mij opnieuw goed voorbereid. Goed materiaal, inzicht in de route, techniek en conditie. Maar dit keer heb ik vooral gekeken naar wat mij helpt bij het leren omgaan met falen (vallen). Ik ontdekte dat om echt te leren vooral vertrouwen krijgen en veiligheid voelen noodzakelijk waren om fouten te (mogen) maken. Echt leren vergt gezamenlijk onderzoeken en experimenteren. Echt leren vergt contact! Dit keer had ik aangegeven waar mijn twijfels zaten en wat ik nodig had om te blijven genieten. Dit keer stonden mijn vrienden klaar om mij aan te moedigen op die steile paadjes.

En als het fietsen echt niet ging? Dan stapte ik af, keek om mij heen om de omgeving op te snuiven, probeerde het nog een keer of liep een stukje. Dat mocht van mijzelf en niemand die mij daarop aankeek! Was het spannend? Zeker! Heb ik gefoeterd? Absoluut! Maar ik was veel minder verkrampt. Ik was niet zozeer ‘in control’, maar ‘in contact’. In contact met het ‘waarom’ van de tocht, in contact met mijn vrienden, in contact met mijzelf.

Volgens mij zouden organisaties en leidinggevenden in deze tijd van verandering en onzekerheid meer ‘in contact’ dan ‘in control’ moeten zijn. In contact met hun eigen ‘Waarom’, in contact met de steeds veranderende omgeving, in contact met hun medewerkers om het leren te faciliteren. Leren omgaan met de kramp en de onzekerheid.

Een hoofdstuk uit het boek Het Leiderschapsalfabet , geschreven door Hans Kwakman.

About the author: hans

Leave a Reply

Your email address will not be published.

15 + 20 =