Control en Vertrouwen: 2 helften van dezelfde medaille

Control wordt steeds meer geassocieerd met onnodige regeltjes, bureaucratie en wantrouwen. Waar komt dat vandaan en wat is ervoor nodig om dit tij te keren?

Betekenis

Control betekent ‘beheersing” (of “beheersingsvermogen”) en dat is iets waar mensen sinds het begin der tijden door worden gedreven. We zijn nieuwsgierig en creatief, maar kennen een grote mate van onzekerheid en proberen die te verminderen door beheersing van onze omgeving en van onszelf. Waarom is control nodig? De belangrijkste verklaringen zijn om ervoor te zorgen dat fouten, die per ongeluk door mensen zijn gemaakt, worden onderkend en gecorrigeerd én om op te treden tegen diegene die bewust fouten maakt. Control lijkt dus vooral ontstaan vanuit de gedachte: controleren en corrigeren.

Wantrouwen

Compliance en control zijn begrippen uit de accountancy en de juridische omgeving. Ze zijn financieel getint, ontwikkeld vanuit het rationele mensbeeld -homo economicus- en gaan voornamelijk uit van het X-type mens: de mens is lui, maakt fouten, dient vooral het eigen belang en moet daarom gecontroleerd worden. Wantrouwen lijkt hier het uitgangspunt. Het gevolg hiervan is dat functies als risk-, compliance en control sterk gericht zijn (geweest) op het modelmatig objectiveren en (lineair) oorzaak-gevolg denken. Maar ook onze cultuur speelt een belangrijke rol bij het instandhouden van de huidige wijze van control. Onze westerse cultuur is gericht op groei (op méér), op rede en logica. De wereld is maakbaar is het uitgangspunt. Onzekerheid, kwetsbaarheid en intuïtie worden voor een deel uitgesloten. Daardoor gaat veel aandacht uit naar objectiviteit en meetbaarheid. We moeten vooral laten zien dat we ‘in control’ zijn.

Beheersingsdenken

Dit zogenaamde beheersingsdenken heeft ons veel gebracht: een enorme economische groei en dito welvaart. Maar dit denken heeft de financiële crisis, de vele misstanden bij organisaties en het daarmee verweven gebrek aan vertrouwen niet kunnen verhinderen. Toch gaat de bestrijding door op basis van wat we al doen en kennen: meer regels, strakkere richtlijnen en procedures in combinatie met het streven naar méér. ‘Trust me’ telt allang niet meer, ‘prove me’ voert de boventoon. We richten ons vooral op systeemvertrouwen ofwel betrouwbaarheid.

Tegenstrijdig

Tegenstrijdig is dat de afgelopen jaren vooral de financiële sector te kampen heeft gehad met meer regels. Blijkbaar heeft dit nog niet geleid tot (zichtbaar) ander gedrag in de sector en meer geschonken vertrouwen van de maatschappij. Het blijkt dat sec méér regelgeving ons juist verder afleidt van vertrouwen, met een vicieuze cirkel als gevolg: als er wantrouwen in een organisatie heerst, volgen er extra beheermaatregelen, meer toezicht op deze regels, wat leidt tot afnemende verantwoordelijkheid en verdere desinteresse van medewerkers en een verhoging van het wantrouwen, wat weer leidt tot extra beheersmaatregelen et cetera.

Uitwassen

David Bohm (één van de meest vooraanstaande theoretische fysici van zijn generatie) stelt dat het westerse woord ‘measure’ en het Sanskriet ‘maya’ dezelfde ‘roots’ hebben. Het woord ‘maya’ in het Sanskriet is het oudste woord voor ‘illusie’. De meeste fraudes kennen hun oorzaak ook niet in gebrekkige regels en wetten, maar zijn ontstaan door excessieve variabele beloning, onethisch gedrag en het afgeven van irrationele targets (zie o.a. het onderzoek over de werking van Corporate Governance van Kees Cools).

Vakmanschap

Diverse onderzoeken tonen aan dat waarden als zingeving, vakmanschap, leiderschap en vertrouwen tegenwoordig voor een groot deel de dragers van verandering zijn. Zij vormen de ware kpi’s van organisaties. Deze begrippen gaan verder dan objectiviteit en rationaliteit. Zij gaan over het leveren van een bijdrage aan iets groters dan jezelf. Zij appelleren aan de intrinsieke motivatie en de kracht van mensen, geven ruimte aan onzekerheid en kwetsbaarheid en doen een beroep op het verbeteren en ontwikkelen van talent en professionaliteit. Zij ontstaan vanuit de gedachte van: creëren en stimuleren.

I trust you

Vertrouwen begint daar waar de rationele voorspelling ophoudt alles te verklaren wat er tussen mensen gebeurt. Vertrouwen ontstaat waar het vakmanschap heerst en begint met het geloof in de beste intenties van de ander: I trust you. Vertrouwen krijgt alleen een kans als het leiderschap een voorbeeldrol heeft. Niet alleen heeft de leider een taak naar anderen om het vertrouwen zo goed mogelijk vorm te geven, vertrouwen betekent ook dat de leider eerst naar zichzelf dient te kijken. Pas als de leider echt weet waar hij/zij voor staat, kan hij vorm geven aan organisatievertrouwen. Dat vergt meer dan alleen objectief monitoren. Het gaat vooral om het verbinden van de ‘waarom’ en ‘waartoe’ vragen van de organisatie aan het bijbehorend gedrag en de te realiseren doelen. Dialoog en met elkaar op zoek naar een gedeelde waarheid, in de context waarin wordt geopereerd, waarbij ook harde resultaat- en compliance afspraken horen. Voor iedere professional in het bedrijf. Omdat je als professional weet en vindt dat het hoort dat je je aan de regels houdt, dat je elkaar hier op aanspreekt en oprecht wilt dat je klanten het bedrijf en de mensen daarin kunnen vertrouwen.

2 kanten van de medaille

Compliance- en management controlmodellen zijn een belangrijk hulpmiddel om organisaties te ondersteunen, mits de nadruk verschuift naar factoren als betekenisgeving en leiderschap en het leren omgaan met vertrouwen. Zonder vertrouwen heeft controle geen zin. Control en vertrouwen zijn dan ook twee helften van dezelfde medaille.

About the author: hans

Leave a Reply

Your email address will not be published.

een × vier =